Gastblog: Gevolgen van de Corona Crisis voor een Freelancer

En tegelijkertijd een pleidooi voor de invoering van het Basisinkomen.

Door: Hubertus Huijg

Ik ben freelancer (zzp-er) in de creatieve sector en ik sta op het punt om te donderen vanwege de financiële gevolgen van de Corona Crisis. Want de uitval van omzet en inkomsten is zo totaal en overdonderend, dat de rekeningen en schulden zich blijven opstapelen en ik op dit moment niet meer zie hoe ik die kan betalen. Waarmee ook instellingen zoals mijn woningbouw-coöperatie, en bedrijven zoals mijn accountants-kantoor in de problemen komen, want helemaal uniek ben ik zeker niet. Ook bij hen stromen de verzoeken om uit- en afstel binnen.

Voordat ik hierover hier verder vertel, wil ik wel een positief ding benadrukken: de TOZO regeling. Net als heel veel anderen maak ik er gebruik van en ik ben er dankbaar voor. Het heeft nog veel en veel erger voorkomen en de regeling is zoveel beter (lees: soepeler) dan de Bijstand. Bovendien ervaar ik het contact met de gemeentelijke TOZO medewerkers als prettig en betrokken. Iets dat ook heel fijn is om te ervaren. Daarom mijn dank aan Rijk en Gemeente voor in ieder geval dit ding. 

Maar dan de financiële praktijk. Laat ik die eens concreet maken; jaarlijkse vergoeding voor het hosten van mijn website; het eigen risico zorgverzekering; toeristenbelasting voor mijn Airbnb kamer; mijn accountant over 2019; mijn huur over augustus. En dan mijn roodstand bij mijn bank en mijn creditcard. In totaal kijk ik sinds deze week tegen een schuld aan van bijna € 6.500,-. Daar tegenover staat een inmiddels behoorlijk gebrek aan inkomsten; mijn Airbnb kamer levert deze zomer, en met het naderende studenten seizoen in aantocht, maar een paar honderd euri op, want de bezettingsgraad is met 85% gedaald. Omzet uit journalistiek werk en fotografie: idem dito. Ook mijn bijbaantje als taxichauffeur (drie dagen in de week) is met zeker de helft ingekort, want reguliere contracten van mijn werkgever zijn allemaal ‘on hold’ of zelfs helemaal stil gezet vanwege Corona en vakantie. En: per eind augustus wordt mijn contract zelfs helemaal niet meer verlengd. Al met al komt er net genoeg binnen, om de boodschappen te betalen, naast een paar relatief kleine rekeningen, zoals GWL en de premie van mijn ziektekosten verzekering. Puur financieel gezien komt er dus zwaar onvoldoende binnen om alle rekeningen te betalen en is er ook geen uitzicht dat dit ergens in de nabije toekomst gaat veranderen. Waarbij ik nog niet eens vermeld de reiskosten voor interviews en reportages, het lidmaatschap van beroepsorganisatie NVJ, kosten telefoon en internet. Ook die zullen binnenkort waarschijnlijk worden toegevoegd aan bovenstaand lijstje. 

Portret eigenaresse vintage winkel

Waar ’t op wringt? TOZO (hoe fijn het ook is die te mogen ontvangen) is een vergoeding voor de kosten van levensonderhoud. Kort door de bocht: de huur, de energierekening en de boodschappen. Doorlopende bedrijfskosten, waarbij allerlei verzekeringen al zijn wegbezuinigd, tellen niet mee. Belastingen moeten gewoon betaald blijven worden, en ook reis- en communicatiekosten moeten (beperkt) worden gemaakt, omdat er anders al heel snel helemaal niets meer binnen komt op een bankrekening. Dus die kosten worden dan maar, voor tower mogelijk, betaald uit het huishoudbudget TOZO. En dan gaat de huur op een gegeven moment al snel aan de wilgen, want het is het een of het is het ander.

Waar ’t op wringt? De langer dan verwachte duur van de Corona Crisis. Zo’n flinke daling in omzet en inkomsten is voor een paar maanden nog wel op te vangen. Maar TOZO dekt niet de complete lading, mede omdat inkomsten gewoon worden verrekend. Je komt dus nooit boven bijstandsniveau uit en dat niveau is nu eenmaal erg laag. En ook het negatieve saldo van een bankrekening en een creditcard is nu eenmaal eindig. Het enige dan dan nog rest is het vragen van uitstel. De huur, de energierekening, de zorgpremie, de vakantie. Werkelijk iedere rekening wordt dan op de lange baan geschoven want het geld is er eenvoudig weg niet.

En uitzicht op verbetering is er niet. Binnen twaalf uur na de laatste persconferentie van Mark Rutte op 6 augustus 2020, kwam er wederom een annulering binnen voor een verblijf van een week in mijn Airbnb kamer. Bijna € 300,- aan inkomsten die nooit meer binnen gaan komen. Intussen zijn veel van de landelijke kwaliteitskranten die mijn werk publiceren, nog maar een kwart van wat ze waren voor Corona, puur vanwege hun teruglopende budgetten. Ook dat kost aan mijn kant geld, want er is geen ruimte meer voor mijn stukken en mijn foto’s. Cijfers over de diepte van de recessie in 2020 worden bijna wekelijks naar nog dieper bijgesteld en zijn inmiddels de 10% ruimschoots gepasseerd.

De risico’s die ik daarmee loop? Allereerst zullen er aanmaningen binnenkomen en deurwaarders aan de deur komen. Met natuurlijk een opslag op de oorspronkelijke schulden. Want ja, een deurwaarder moet ook zijn brood verdienen. Kan ik die opslag betalen? Nee, natuurlijk niet.  Dan moet de huur van augustus nog betaald worden en uitzicht op het betalen van de huur van september en oktober is er ook nog niet. Na drie maanden volgt dan automatisch een verzoek aan de Rechter om (in mijn geval na 27 jaar) het huurcontract te ontbinden. Tja, dan sta je, in het ergste geval, ineens op straat. Anderhalve meter in acht houden? Mondkapjes dragen? Handen wassen? Überhaupt persoonlijke hygiene? Als dakloze wordt dat allemaal ineens een heel stuk bewerkelijker. En aan het werk blijven in de hoop dat dat ooit nog inkomsten gaan opleveren is als dakloze bijna onmogelijk. Want geen huis, dan ook geen adres. En geen adres betekent automatisch ook geen bankrekening meer, laat staan een arbeidsovereenkomst of een plek om (freelance) te kunnen werken. 

Hoe ik hier mentaal mee omga? Ambivalent. Enerzijds zit ik natuurlijk bovenop de financiën. Als er een factuur binnen komt waarvan ik weet dt ik die niet kan betalen: ik hang meteen in de telefoon met die leverancier van dienst: mededeling doen en afspraak maken. En ik blijf nieuwe manieren vinden om geld te verdienen. Nieuw fotopersagentschap was het eerste idee. Een webshop voor fotokunst het tweede idee. Mijzelf betrekken bij Pakje Kunst het derde idee. Hiervoor mijn analoge fotografie verder uitwerken was het vierde idee. Corona gerelateerde reportages maken (met alle risico’s en gevaren van dien) was het vijfde idee. Solliciteren naar een fotografie gerelateerde baan in Berlijn was het zesde idee. Documentair project rondom mijnbouw het zevende idee. Allemaal in een paar maand tijd. Soms is het verrekte handig een professionele, creatieve freelancer te zijn, want de ideeën blijven stromen. Echt, de een na de ander. En als je geleerd hebt om die ideeën om te zetten naar concreet handelen; helemaal super top! Maar dan komt de ondernemer naar boven, en die zegt dat er ook gewoon geld verdient moet worden. Omdat al die rekeningen ook betaald moeten worden en omdat ik vind dat de ontvangende partijen ook gewoon recht hebben op hun geld. Want die zitten in exact dezelfde situatie als ik: geldgebrek. Nog afgezien van ’t feit dat ze basic gewoon aan mij een dienst verlenen of hebben verleend. 

Tegelijkertijd merk ik ook, dat heel veel freelancers en flexwerkers buiten de boot aan het vallen zijn. Opdrachtgever komen niet retour, werk blijft uitgesteld worden, tijdelijke contracten worden niet verlengd, en ga zo maar door. Bij grote bedrijven, zoals KLM & Booking.com worden duizenden ontslagen en worden salarissen verlaagd. Weliswaar profiteren sommige bedrijven van de Corona Crisis, wat ze gegund is, maar dat neemt niet weg dat er wederom een flinke recessie onderweg is. En een grotere recessie dan deze hebben we in eeuwen niet gezien. Waarbij de onderkant van de arbeidsmarkt en de flexibele schil de grootste klappen opvangt. Dat dit helaas niet de eerste keer is, is bij iedereen ook wel helder, denk ik. 

Social media Portrait

Zijn wij freelancers en flexwerkers daarmee zielig? Ben ik daarmee zielig? Absoluut Niet & Amma Hoela! Ik ben er trots op, wat ik in vijftien jaar als freelancer heb bereikt: een grotere zelfstandigheid, een groter (internationaal) netwerk, een grotere hoeveelheid kennis en ervaring, een eigen identiteit als contentmaker; een groter vermogen om anderen te helpen en blij te maken. Met andere woorden: mijn winst is een leven dat voldoening geeft, in tegenstelling tot een lethargisch leven afhankelijk van de Bijstand met zijn beperkende regels en procedures. Ik wil daarom ook voor geen goud retour naar waar ik vandaan kom. 

De enige uitweg die ik zie, om met dit alles om te gaan, is het Basisinkomen. Een vast bedrag van € 1.250 per maand, inclusief toeslagen. Soort van gratis geld. In meerdere opzichten, trouwens. Het Basisinkomen helpt niet alleen flexwerkers en freelancers met een te laag inkomen vooruit, het zorgt ook voor een heel wat kleinere overheid, op zowel Rijksniveau als bij de Gemeenten. Het versmadelijke toeslagencircus kan er aan, samen met allerlei regelingen als WW, WIA, Bijstand, de P-Wet, re-integratiebudgetten, en nog zo’n paar geld- en menskrachtverslindende regelingen. Allereerst stopt natuurlijk de uitbetalingen van al die uitkeringen (in ruil natuurlijk voor het Basisinkomen), ook de miljarden aan uitvoeringskosten zijn dan niet meer nodig. Een nieuwe toeslagaffaire is dan ook niet meer aan de orde, net als fraudeopsporing, controle op controle, rechtszaken ten gevolge van verkeert aangevinkte vakjes en wat dies meer zij. De bezuinigingen zijn enorm. 

Aan de andere kant van de streep zijn er nog veel meer voordelen. Positieve voordelen. Het leidt tot meer saamhorigheid in de samenleving, puur omdat mensen geen tijd en energie mer hoeven te steken in overleven. Het vergroot de financiële onafhankelijkheid van kostwinners. Iedereen is dan in staat om te voorzien in zijn basisbehoeften, wat dakloosheid, honger en lethargie zal verminderen. Ook de psychische klachten ten gevolgen van armoede verminderen, wat de druk op een geestelijke gezondheidszorg zal doen afnemen. Mensen krijgen meer ruimte om bij te leren en te studeren, wat hen meer geschikt zal maken voor de kennisintensieve en internationaal georiënteerde arbeidsmarkt die we nu al hebben. 

Ik ben hierboven zeker niet volledig in mijn argumentatie. Er zijn nog veel meer argumenten ten voordele van het Basisinkomen. Veel meer redenen, waarom dit concept juist nu een goed idee is. En persoonlijk heb ik nog geen enkel argument gehoord, dat een Basisinkomen uitsluit. En als zelfs de Verenigde Naties (Volkskrant, 23 juli 2020) adviseert om pakweg eenderde van de wereldbevolking van een Basisinkomen te voorzien, en Spanje het Basisinkomen al per 1 juni 2020 invoerde, dan vraag ik me af, waarom we er in Nederland niet nu mee aan de slag gaan! 

Bronnen

Hubertus Huijg | 11 augustus 2020 | hubertus.huijg@gmail.com